School 7 / bibliotheek

 

In de jaren 2015 -16 heb ik het voorrecht gehad, gewapend met fototoestel, rond te mogen worden geleid door Marco, een van de projectleiders bij de bouw van School 7. Thans een werkelijk prachtig gebouw op de hoek van de West- en Zuidstraat van Den Helder. Gedurende die periode heb ik de enorme verandering mee kunnen maken van de oude School 7 tot wat het nu is als beste bibliotheek van het jaar 2017.

Het was niet zo maar plaatjes schieten. Marco wees mij op de oude gebruikte bouwtechnieken. Zo tussendoor een praatje maken met de vaklieden, die graag vertelden dat ze met veel plezier de kennis op hun vakgebied graag wilden tonen. Zo ontstond er een andere manier van kijken en fotograferen.

De School, gebouwd in 1905 voor de somma van ƒ. 27.363,-- was een ontwerp van de stadsarchitect R. Kastelijn. De bouw werd na aanbesteding gegund aan de gebr. van Os. Op de kavel verrees, waar toentertijd School nr. 5 stond, een geheel nieuw gebouw dat moest voldoen aan de voorschriften welke gebruikelijk waren aan het begin van de twintigste eeuw. Het moest twaalf-klassig zijn, twee bouwlagen met elk zes lokalen plus een kap. Wat verrees was een vrijwel geheel symmetrisch gebouw met drie vleugels en een speelplaats.

 

Op enig moment is, wat aan de Weststraat als school in gebruik bleef, 'School nr. 14' gaan heten (en weer later omgedoopt tot 'nr. 7'). Naar aanleiding van de Lager- Onderwijswet van 1920 werd nr. 14 in 1921 met een zevende lokaal uitgebreid. Tegelijkertijd realiseerde men aanpassingen volgens de eisen van een Koninklijk Besluit uit 1912. School nr. 14 bleef tot eind 1956 in gebruik als lagere school. Toen vertrokken veel leerlingen naar vooral de Thorbeckeschool.

 

Het gebouw werd na enkele jaren gesplitst. Op het achter-terrein aan de Keizersgracht vestigde zich een lagere school voor bijzonder onderwijs, de Rehobotschool genaamd. De Rehobothschool vertrok en de gebouwen kwamen weer in gemeentehanden. Gedurende enige jaren werden de lokalen door de Ambachtschool voor theoretische vakken (tot 1955), de Zeevaartschool en de Visserijschool gebruikt als dépendance.

 

De Kweekschool verzocht het gebouw in 1957 tijdelijk te mogen gebruiken, waartoe door de gemeente de nodige aanpassingen werden uitgevoerd. Nadat de Kweekschool in de eerste helft van de jaren zestig weer vertrokken was, kwamen delen van het gebouw in gebruik bij uiteenlopende instellingen en verenigingen. Zo ook de Helderse Kunstliga waar veel kunstenaars er hun atelier hadden gevestigd. Onder andere Rudi van de Wint had er zijn atelier.

Evenzo was in de school het filmhuis Zevenskoop gevestigd, waar voor een klein publiek vaak bijzondere films werden vertoond.

 

Vóór aanvang van de verbouwing zijn de illegale bewoners, lees houtworm, boktor, papiervisjes met een bestrijdingsmiddel verwijderd. Voor het gewenste resultaat is het gehele gebouw afgeplakt. Deze procedure is herhaald vanwege de larven die net uit hun ei waren gekropen.

 

Na het verlenen van de sloopvergunning werd gestart met de asbestsanering van School 7. Diverse leidingen waren asbesthoudend, maar ook grote delen van plafonds en zelfs het oude schoolbord, dat nog in de school stond, werden gesaneerd. Het schoolbord is daarna weer in oude glorie hersteld en staat in de ruimte waar de Helderse Volksuniversiteit zijn cursussen geeft.

Uit de natuurtoets blijkt dat het gebouw de verblijfplaats was van de gewone dwergvleermuis (Pipistrellus pipistrellus), ruige dwergvleermuis Pipistrellus nathusii), de huismus (Passer domesticus) en de gierzwaluw (Apus apus).

                                               Huismus                                         Vleermuis                                           Gierzawaluw

Voor de vogels moet de bouw- en sloopwerkzaamheden worden gezien als een verstorende activiteit. Het was daarom belangrijk dat deze werkzaamheden buiten het vogelbroedseizoen vielen of uitgevoerd werden. Bij de renovatie en nieuwbouw is voor de terugkeer rekening gehouden met het creéren van kunstmatige verblijfplaatsen, zoals vleermuisstenen, -kasten, vogelvides en gierzwaluwpannen.

 

Een gespecialiseerd bedrijf heeft met een 3D-scanner het oude gebouw digitaal tot op de halve millimeter nauwkeurig gescand en zo de oude school in beeld gebracht. Wanneer er gemeten wordt met laserscanners, wordt het object gevangen in een wolk van meetpunten die uit miljarden coördinaten bestaat

Steeds vaker worden er 3D metingen verricht, waardoor een groot gedeelte van het tekenwerk achterwege kan blijven. Voordat de 3D meting zou plaatsvinden moest eerst nog aan de achterzijde van het gebouw het aanwezige klimop worden verwijderd. Ook de vormen hiervan zou je op een tekening terug kunnen vinden.

 

Oude en nieuwe technieken zijn in het oude gebouw zichtbaar en onzichtbaar gemaakt.

 

Na de verwijdering van klimop werd duidelijk hoe desastreus deze begroeiing kan zijn. Scheuren in de muren werden zichtbaar. In de filosofie van de verbouwing werden ze gezien als esthetisch, niet gerepareerd, en constructieve, wel gerepareerd. Hier werd de voeg verwijderd en een op lengte gemaakte 'wokkel' in de verwijderde voeg met speciale lijm aangebracht. Daarna werd de voeg weer dichtgemaakt met voegspecie. Een wokkel is een stuk betonijzer met ribbels.

 

 Het gebouw is inpandig tot de grond toe afgebroken. Tot op de zandbodem wel te verstaan. Een nieuwe heipalenfundering werd aangebracht door in delen stalen buispalen in de grond te boren. Om te voorkomen dat er grond in de buis werd gedrukt was er aan de onderkant een voetplaat aangebracht. Vervolgens wordt er een nieuw deel aan vast-gelast. Nadat de gewenste lengte was bereikt werd de buis volgestort met beton en voorzien van wapening.

Voor stevigheid en stabiliteit werd een geheel stalen constructie aangebracht. Op deze stalen constructie rusten o.a. de kantoren, klaslokalen en 'Zaal 7'. De staalconstructie werd via het dak naar binnen gehesen.

 Diverse plafonds waren betimmerd met een soort zachtboard. Na verwijdering kwam er tussen de balkenlaag een enorme hoeveelheid zeegras tevoorschijn. Zeegras wordt al meer dan 150 jaar gebruikt als bouw- en isolatiemateriaal en is daarom vaak terug te vinden in monumentale panden. In het noorden van Nederland was het populair materiaal, omdat het in grote hoeveelheden aanspoelde aan de kust van de Noordzee. Ook vandaag de dag nog kan het worden toegepast als gevel- en spouwisolatiemateriaal.

De isolatiewaarde blijkt vergelijkbaar met die van minerale wol en daarnaast is zeegras een hernieuwbare grondstof. Het kan zonder moeite gekweekt worden in zee en heeft een zogenaamde negatieve voetafdruk. Dat houdt in dat de plantjes CO2 opnemen en zo de lucht schoner maken. Ook is zeegras zeer brandveilig. Bij het naar beneden halen hebben degenen die het hebben verwijderd in een laag van bijna anderhalve meter hoog gestaan. Twee stuks 30 kuubcontainers vol was er nodig geweest voor de afvoer naar Wieringen waar het verwerkt is in een zeegrasdijk. Zie hier voor uitleg zeegras.


 De oude raamkozijnen zijn niet vervangen. De slechte delen, vooral aan de onderkant, zijn verwijderd en nieuwe stukken van een verduurzaamde houtsoort (Accoya) zijn aangebracht en zodanig bewerkt dat ze een geheel zijn gaan vormen met het oude deel. Zie hier voor uitleg accoya.

 

Mensen anno 2016 zijn gemiddeld langer dan die uit 1905. De hane(n)balken of trekplaten zijn om die reden ook aangepast en van 1.80 meter omhoog gebracht naar 2.10 meter. De omhoog-gebrachte hane(n)balken zijn met deuvels op dezelfde manier vastgemaakt zoals bij de bouw in 1905.

 

Niet meer als zodanig geschikt, maar ook de hijsbalk aan de buitenzijde van de oude school, is in al zijn glorie te bewonderen. Bij de bouw kwam men de restanten van deze balk tegen. Aan de buitenzijde was deze in zijn geheel verdwenen. Oude foto's van de Helderse Historische Vereniging (HHV) boden de oplossing voor fraai herstel.

De bodemwarmtewisselaar is de bijzondere verwarming van het gebouw.

Alle vloeren zijn voorzien van vloerverwarming. In de bibliotheek kom je dan ook (bijna) geen radiatoren tegen.

 

Een speciaal daarvoor bestemdemachine boorde stukken buis van elk 3 meter lang de grond in. Op deze buis schroefde men weer een stuk buis totdat op de warme aardlagen de vereiste diepte was bereikt (150 meter diep gemiddeld). In de buis werd een dubbel gevouwen kunststof polyethyleen slang aangebracht. De buizen werden daarna weer uit de grond gehaald voor de volgende toepassing. Vanuit de grond wordt via een gesloten systeem 12 graden warm water, aangevuld met antivries, omhoog gepompt en afgegeven aan een warmtepomp.

 

Bij binnenkomst via de twee grote deuren aan de voorkant van de bibliotheek kun je niet voorbijgaan aan de imposante eikenhouten trap met een van cortenstaal gemaakt kunstwerk van Rudi van de Wint getiteld: 'Hoop'. Het is een 4,5 meter hoog schaalmodel en het origineel is 22 meter hoog, dat langs de A59 bij Nuland in de gemeente Maasdonk staat.

In de oude school had hij er zijn atelier.

 

Bijzonder voor mij was de plaatsing van het kunstwerk. Vanaf de aanhangwagen waar het kunstwerk op lag tot het ontsteken van de ledlamp, heb ik de hele procedure kunnen volgen en fotograferen. Veel indruk maakte het zeker, dat acht man, waaronder enkelen van slopersbedrijf Oosterbeek, het bijna 700 kilo zware kunstwerk zeer gedisciplineerd en in cadans de grote trap omhoog brachten!


 


Ontworpen door Drost & van Veen een architectenbureau uit Rotterdam is om het oude gebouw een hypermoderne bibliotheek gebouwd. Boeken zijn zwaar en dat kan het oude gebouw niet dragen. Nieuwe technieken zijn toegepast bij het innemen en uitlenen van boeken. De boeken zijn ondergebracht in sfeervolle in Polen gemaakte kasten. Sfeervol ook vanwege de vele hoekjes, een gezellig leescafé, luxe zitjes en het werkelijk fraaie uitzicht over de Oude Werf, Beatrixstraat en andere delen van de stad. Het interieur is een ontwerp van Mars interieurarchitecten eveneens uit Rotterdam.

 

Een Historisch centrum is deel gaan uitmaken van de nieuwe bibliotheek. Men kan daar terecht voor informatie over de historie van de stad en genealogische hulp bij het opzetten van een stamboom.

Er valt best nog meer te vertellen over de nieuwe bibliotheek 'School 7' welke op 21 mei 2016 feestelijk werd geopend door Burgemeester Koen Schuiling.

 

Ga zeker een keer kijken en oordeel zelf. En in het leescafé 'Con Libros' hebben ze lekkere koffie.

 

Bron: - Verbale informatie van Marco van Stenis, Projectleider Woningstichting Den Helder bij de bouw van School 7.-

Website Woningstichting Den Helder.